3.2 Ανθρωποκεντρική προοπτική

3.2.1 Διαφορετικές ανθρωποκεντρικές θέσεις

Το κύριο ηθικό ζήτημα είναι ποιος ή τι είναι μέρος του ηθικού σύμπαντος; Με άλλα λόγια, σε ποιον ή σε τι αποδίδουμε άμεσες ηθικές υποχρεώσεις; Ποιος ή τι έχει τιμή που πρέπει να σεβόμαστε; Σε αυτό το μέρος της έκθεσης θα επικεντρωθούμε μόνο στην ανθρωποκεντρική προοπτική του ηθικού σύμπαντος. Έτσι, η ανθρωποκεντρική προοπτική της περιβαλλοντικής ηθικής επικεντρώνεται αποκλειστικά στον άνθρωπο. Μέσα στα στενά όρια του ηθικού σύμπαντος που αντιλαμβάνονται ως απολύτως ανθρωποκεντρικά, υπάρχουν διαφορετικές διαδρομές για να φτάσουμε στην απάντηση στο κύριο ερώτημα μας. Μερικές από τις πιο κοινές απαντήσεις είναι (κατά Krebs, 1999: 19):

1. Μόνο Εγώ (εγωισμός)

2. Εγώ, η οικογένειά μου και οι φίλοι μου (εγωισμός μιας μικρής ομάδας)

3. Όλοι οι άνθρωποι της τάξης μου (ταξική διάκριση)

4. Όλοι οι πολίτες της χώρας μου (εθνικισμός)

5. Όλοι οι άνθρωποι της φυλής μου (ρατσισμός)

6. Όλοι οι άνθρωποι του φύλου μου (σεξισμός)

7. Όλα τα ζωντανά ανθρώπινα όντα (καθολικότητα του παρόντος)

8. Όλα τα ζωντανά ανθρώπινα όντα κατά την παρούσα στιγμή και του παρελθόντος (καθολικότητα που περιλαμβάνει το παρελθόν)

9. Όλα τα ζωντανά ανθρώπινα όντα κατά την παρούσα στιγμή και στο μέλλον (καθολικότητα, η οποία περιλαμβάνει το μέλλον)

Στο πλαίσιο αυτής της σειράς των εννέα βημάτων, καθένα από τα οποία διευρύνει τα όρια του ηθικού σύμπαντος, η ηθική θεωρία είναι ανθρωποκεντρική, αν επιλέγει μία από τις θέσεις μεταξύ των (1) και (9), εντός των ορίων του ηθικού σύμπαντος και εξαιρεί από άμεση ηθική φροντίδα όλες τις μη ανθρώπινες υπάρξεις. Από την εκτεταμένη (φυσιοκεντρική) προοπτική, η οποία περιλαμβάνει επίσης τα μη ανθρώπινα όντα στο ηθικό σύμπαν, αυτή η ανθρωποκεντρική θέση μπορεί να φαίνεται σαν «εγωισμός του είδους» ή «διάκριση των ειδών» (Singer, 1975) ή ως μια μορφή «άνθρωποσωβινισμού» (Routley and Routley, 1979).

Η σειρά που περιγράφεται παρακάτω αποτελεί μια ιεραρχική δομή, η οποία εεπεκτείνει το επίκεντρο του ανθρωποκεντρισμού όλο και περισσότερο. Εδώ δεν μπορούμε να αναλύσουμε όλες τις διαφορετικές θέσεις, αλλά ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί η ένατη ανθρωποκεντρική θέση, δεδομένου ότι σε αυτή περιλαμβάνονται όλα τα έμβια όντα, όχι μόνο του παρόντος αλλά και του μέλλοντος. Και πραγματικά αυτό που σήμερα προκαλούμε στη φύση, μειώνει σοβαρά τις πιθανότητες των μελλοντικών γενεών να ζήσουν μια καλύτερη ζωή. Αν ο ηθικός σεβασμός είναι σεβασμός προς τη δυνατότητα για μια καλύτερη ζωή για όλους τους άλλους, αυτός θα πρέπει να διατηρεί αυτή τη δυνατότητα και για τις μελλοντικές γενιές. Είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε ποιο επιχείρημα μπορούμε να προτείνουμε εναντίον αυτής της προσέγγισης. Όπως λέει η Angelica Krebs:

Η αδιαφορία και η παραμέληση του δικαιώματος σε μια καλύτερη ζωή για εκείνους που θα έρθουν μετά από εμάς, που έχουν διαφορετική θέση στον χρόνο, ισοδυναμεί με το να παραμελήσουμε το δικαίωμα σε μια καλύτερη ζωή σε εκείνους που βρίσκονται σε διαφορετική θέση στο χώρο, όπως για παράδειγμα οι άνθρωποι του Τρίτου Κόσμου. Αν το δεύτερο είναι ανήθικο, το πρώτο θα πρέπει επίσης να είναι ανήθικο (Krebs 1999: 20).

Δεν είναι σαφές ποιό θα είναι το μελλόν και τι θα χρειάζονται οι μελλοντικές γενιές για την επίτευξη ευημερίας. Δεν μπορούμε να ξέρουμε ακριβώς, αλλά μπορούμε να φανταστούμε κάποιες βασικές ανάγκες των ανθρώπων του μέλλοντοςˑ και παρόλο που δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τις προσωπικές και πολιτιστικές δυνατότητές τους για την επίτευξη ευημερίας, γνωρίζουμε αρκετά για τις καθολικά διαθέσιμες ευκαιρίες για την ικανοποίηση τνω καθολικών βασικών αναγκών.

Για παράδειγμα, θα θέλουν να είναι υγιείς, και πολλοί από αυτούς θα θέλουν να απολαύσουν τις φρέσκες μέρες του καλοκαιριού. Αν καταστρέψουμε το στρώμα του όζοντος και οι μελλοντικές γενιές θα πρέπει να παραμείνουν κλειστές στο σπίτι για να αποφύγουν τον καρκίνο του δέρματος, αυτό δεν θα ήταν ηθικά σωστό, έτσι δεν είναι; (Krebs, 1999: 20).

Δεδομένου ότι θα υπάρχουν (ύπαρξη), οι μελλοντικές γενιές θα έχουν τα ίδια ηθικά δικαιώματα που έχουν και οι τωρινές, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος για μια καλή ζωή. Ως εκ τούτου, η ανθρωποκεντρική ηθική πρέπει να αναγνωρίσει ότι έχουμε την υποχρέωση να σεβόμαστε και να φροντίζουμε για το περιβάλλον για το καλό των ανθρώπινων όντων και για την ευημερία των σημερινών και των μελλοντικών γενεών. Επιπλέον, είναι σαφές ότι οι δράσεις και οι πολιτικές που αναλαμβάνουμε εμείς, οι σύγχρονοι άνθρωποι, θα έχουν σημαντική επίδραση στην ευημερία των μελλοντικών γενεών (βλ. Gewirth, 2001). Παρόλο που δεν υπάρχει αμοιβαιότητα (γιατί οι μελλοντικές γενιές δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για μας σε αντάλλαγμα για αυτά που θα κάναμε εμείς γι’αυτούς) και υπάρχει η αδυναμία της γνώσης (αφού δεν ξέρουμε ακριβώς πως θα συμπεριφέρεται η καθεμία από τις μελλοντικές γενιέςˑ βλ. Parfit, 1984), μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι τα καθήκοντά μας συνίστανται στο να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε για να είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα εμποδίζουμε τις μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες (βλ. Barry, 1999). Για παράδειγμα, αυτό «μας κάνει να αναλύσουμε και κατά συνέπεια να αναθεωρήσουμε τα σημερινά επίπεδα της ρύπανσης, την εξάντληση των πόρων, την κλιματική αλλαγή και την αύξηση του πληθυσμού» (Cochrane, 2007).

3.2.2 Εργαλειακή αξία της φύσης

Στην ανθρωποκεντρική προοπτική, τα ζώα, τα φυτά, τα οικοσυστήματα και το σύνολο της φύσης έχουν μια «αξία» μόνο και αποκλειστικά ανάλογα με τη σημασία τους για τους ανθρώπους και τα συμφέροντά τους. Αυτό ονομάζεται πιο συχνά «εργαλειακή αξία». Η πιο σημαντική συνέπεια αυτής της προοπτικής για το περιβάλλον και τη φύση είναι ότι ο μόνος αποδεκτός λόγος για την διατήρηση και την καλλιέργεια της φύσης είναι ότι η ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών – όπως η φροντίδα και η συντήρηση του σώματος και της υγείας - εξαρτώνται από τη φύση. Η Φύση, ιδίως με τη μορφή των φυσικών πόρων, αποτελεί προϋπόθεση για τη βιολογική και οικονομική ζωή μαςˑ χωρίς τη φύση, η ανθρώπινη ζωή δεν είναι δυνατή.

Στην ανθρωποκεντρική προοπτική το περιβάλλον (αέρας, νερό, ορυκτά, ζώα, φυτά, κλπ.) είναι σημαντικό και πολύτιμο για τους ανθρώπους, αλλά πολύτιμο μόνο με αυτή την έννοια, δηλαδή, για τους ανθρώπους. Δεν υπάρχει κανένας άλλος λόγος για την εκτίμηση της φύσης, η φύση δεν είναι πολύτιμη από μόνη της, αλλά μόνο σε σχέση με το συμφέρον του ανθρώπου. Η εξοικονόμηση πόρων (ζώα, τα ορυκτά καύσιμα, ορυκτά, κλπ) μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο με τις ανάγκες και τα συμφέροντα των σύγχρονων ανθρώπων, ή στην καλύτερη περίπτωση, των μελλοντικών γενεών.

Έτσι, για παράδειγμα, η συζήτηση για την αειφόρο ανάπτυξη συχνά εστιάζει στις μεθόδους διαχείρισης των πόρων, με έμφαση στην κοινωνική δικαιοσύνη και την ευημερία των μελλοντικών γενεών (βλέπε Palmer 2008:. 18). Η ορισμός της βιώσιμης ανάπτυξης που παρατίθεται πιο συχνά βασίζεται στο “Our Common Future” («Το κοινό μας μέλλον») (Our Common Future, WCED 1987) και είναι ανθρωποκεντρικός: «Η αειφόρος ανάπτυξη είναι η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες».

Στο πλαίσιο αυτής της ανάλυσης, εμείς δεν χρειαζόμαστε καμία ειδική περιβαλλοντική ηθική, επειδή κάθε ηθική είναι κατ’ανάγκη ανθρώπινη ηθική. Οι αξίες προκύπτουν από τους ανθρώπους και επικεντρώνονται στον άνθρωπο. Κατ’αρχήν, μόνο οι άνθρωποι έχουν «ηθικούς λόγους» και είναι «ηθικοί παράγοντες». Σε συμφωνία με αυτή την πολύ στενά ανθρωποκεντρική ματιά, κάνομε διάκριση μεταξύ, από τη μια πλευρά, των «επίσημων καθηκόντων» απέναντι σε όλα τα όντα με ηθική βάση (δηλαδή τους ανθρώπους) και, από την άλλη πλευρά, των «έμμεσων υποχρεώσεων», απέναντι σε όλα τα όντα (ζώα, φυτά, κλπ), από τα οποία οι άνθρωποι (ως ηθικοί παράγοντες) πρέπει να συνεχίσουν να ζουν με υπευθυνότητα και να προστατεύσουν την ευημερία τους. Η φύση είναι πολύτιμη από ηθική άποψη μόνο έμμεσα, αν, και μόνο αν η φύση συμβάλλει στις ανάγκες και τα συμφέροντα των ανθρώπων. Ως εκ τούτου, πρέπει να κάνουμε διάκριση μεταξύ της «αξίας στη φύση» και της «αξίας της φύσης» (Palmer, 2008: 17) - μόνο το δεύτερο θα υιοθετηθεί από τους αυστηρούς ανθρωποκεντριστές όπως ο φιλόσοφος William Baxter, επειδή γι’αυτούς η ίδια η φύση δεν έχει δική της, εσωτερικά εγγενή αξία της. Αν γίνεται λόγος για «αξία της φύσης», στην πραγματικότητα εμείς μόνο αποδίδουμε στη φύση τα δικά μας συμφέροντα, που αυτή ικανοποιεί. Χωρίς τους ανθρώπους όμως, σε αυτό το παράδειγμα δεν υπάρχει «φυσική» αξία.

Αυτή η αυστηρή ανθρωποκεντρική προοπτική είναι σε σοβαρή αντίθεση με τη διαίσθηση πολλών ανθρώπων απέναντι στη φύση: οι άνθρωποι εκτιμούν ή αγαπούν τη φύση (και τους ζωντανούς οργανισμούς όπως τα φυτά και τα ζώα) και για το δικό τους καλό, και όχι μόνο για χρηστικούς λόγους. Οι λογικοί ή οι μέτριοι ανθρωποκεντριστές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος μπορεί να έχει πιο σοβαρά από ό,τι τα καθαρά εργαλειακά συμφέροντα απέναντι στο περιβάλλον και τη φύσηˑ αυτοί υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη τα ανθρωποκεντρική επιχειρήματα να τονίζουν μόνο τις πραγματικές ή τις χρηστικές πτυχές των σχέσεών μας με τη φύση. Χωρίς να αφήνουμε την ανθρωποκεντρική θέση, μπορούμε να επικοινωνούμε με τη φύση σε αισθητικό ή στοχαστικό πλάνο (πιο παθητικό απ’ό,τι ενεργό, πιο απολαυστικό απ’ό,τι χρηστικό στην τεχνολογική έννοια).

3.2.3 Αισθητικές και άλλες αξίες της φύσης

Ήδη έχουμε επισημάνει ότι ορισμένοι από τους λιγότερο αυστηρούς ανθρωποκεντρικούς ετης γνώμης ότι τουλάχιστον τα αισθητικά (ή τα στοχαστικά) επιχειρήματα υπέρ της διατήρησης της φύσης μπορεί να συμπληρώσουν τα εργαλειακάˑ δικαιολογούν την ανάγκη για τη διατήρηση και την καλλιέργεια της φύσης με την αισθησιακή ελκυστικότητά της, δηλαδή, με το γεγονός ότι η φύση δίνει την ευκαιρία να δοκιμάσουμε την αίσθηση της χαράς και ικανοποίησης, απόλαυσης από την αναπνοή καθαρού αέρα του βουνού, για παράδειγμα.

Πέρα από την στενη εργαλειακή σκοπιά μπορούμε να αναγνωρίσουμε την αισθητική και στοχαστική αξία της φύσης. Παρόμοιες αξίες μας θυμίζουν την εγγενή αξία της φύσης, επειδή αυτές σχετίζονται με την αποτίμησή της ως τέτοια, αλλά αποδίδονται στους ανθρώπους, η αξία αυτή εκδηλώνεται και αναπτύσσεται ως τέτοια μόνο μέσω των ανθρώπων και των αισθητικών και στοχαστικών πρακτικών τους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η αισθητική και η στοχαστική αξία έχουν μια άλλη ποιότητα ως ηθικές ή δεοντολογικές αξίες! Για πολλούς ανθρώπους ο όρος «στοχαστική αξία» σημαίνει όχι μόνο ότι η φύση είναι αισθητικός πόρος για εμάς τους ανθρώπους, αλλά ότι η φύση είναι απολύτως ωραία και πανέμορφη! Εδώ η ανθρωποκεντρική θέση μεταφέρεται στο πεδίο της επιστημολογικής και οντολογικής θέσης (αν και όχι σε μια ηθική έννοια) και ερχόμαστε στο πρόβλημα για το πώς μπορούμε να γνωρίσουμε τη φύση με ένα μεταφυσικό τρόπο.

Παρ’όλα τα επιχειρήματα, ωστόσο, οι οντολογικές συνέπειες αυτής της ανάλυσης δεν μπορούν να αρνηθούν με την άρνηση και της υπόθεσης της ανεξάρτητης αισθητικής αξίας της φύσης ως τέτοιαˑ με αυτή την έννοια θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η αισθητική αξία ή η στοχαστική αξία της φύσης υπάρχει μόνο εάν οι άνθρωποι εκτιμούν την ομορφιά και το μεγαλείο της φύσης. Σκεφτείτε άν εσείς οι ίδιοι θεωρείτε ότι η φύση έχει πραγματική αισθητική αξία; Κάντε ένα τετριμμένο πείραμα σκέψης και αναρωτηθείτε αν ο τελευταίος άνθρωπος στη Γη, θα κάνει λάθος, αν καταστρέψει τη φύση και ολόκηρο τον πλανήτη; Αν αξιολογήτε αυτό ως λάθος, τότε για σας τα μη ανθρωπόμορφα στοιχεία έχουν επίσης αξία, ακόμη και ηθική αξία από μόνα τους!

Σκεφτείτε αν πράγματι αποτελει αντίφαση αυτή καθαυτή ο ισχυρισμός ότι η αισθητική αξία της φύσης είναι «αισθητικά εγγενή αξία για εμάς.» Μπορεί η φύση να έχει αισθητικές διατάσεις (σε μια αντικειμενική έννοια του όρου) που είναι αναγνωρίσιμες μόνο για εμάς, αλλά τα οποία συμβαίνουν κατά τέτοιο τρόπο που εμείς δεν είμαστε ελεύθεροι να αποφασίσουμε τι εκτιμούμε ως αισθητικά ελκυστικό στη φύση, δεδομένου ότι ορισμένες ιδιότητες της φύσης πρέπει να αξιολογηθούν ως αισθητικές για ανθρωπολογικούς λόγους (στη βάση της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας και οργάνωσης);

Αν θεωρούμε πολύτιμη την ίδια την πράξη της ενατένισης και την ψυχική αξιολόγηση ενός πράγματος, εμείς ουσιαστικά αποδίδουμε το γεγονός αυτό στις ιδιότητες που είναι εσωτερικές για αυτό το πράγμα, τις τεράστιες διαστάσεις ή τη δύναμή του (μια γίγαντιαία σεκόγια, καταρράκτες) ή τη δομική πολυπλοκότητα του (παράξενοι σχηματισμοί βράχων) ή την ελευθερία και το ανεπιρέαστό του από εργαλειακές ανθρώπινες δραστηριότητες (η θάλασσα, η έρημος, ο ουρανός) (Krebs, 1999: 46).

Ίσως η δική μας πρακτική της αισθητικής αντίληψης αποτελεί προϋπόθεση για να βιώσουμε την ομορφιά και το μεγαλείο της φύσης, αλλά αυτή η ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα σε εμάς και τη φύση είναι θεμελιώδης ιδιότητα (οντολογική και ανθρωπολογική) τόσο δικμας, όσο και της τη φύσης, η οποία περιλαμβάνει μη-ανθρωπόμορφα στοιχεία. Είναι απαραίτητο να έχουμε αισθητική συνείδηση για να βιώσουμε τη φύση ως ομορφιά, αλλά πάντως η φύση είναι όμορφη από μόνη της, και εμείς διαθέτουμε την έμφυτη προδιάθεση μας να βιώνουμε να εκτιμούμε την ομορφιά της φύσης! Πρόκειται για σύνθετα φιλοσοφικά ερωτήματα που δεν έχουν εύκολη απάντηση, αλλά μέσα από αυτά μπορούμε να αναλύσουμε το πρόβλημα της εγγενούς αξίας της φύσης σε μια πιο γενική προοπτική.

Αν αποφασίσουμε ότι η φύση έχει εγγενή αισθητική αξία, αυτό δεν σημαίνει ότι στην ίδια μπορεί να αποδοθεί επίσης ηθικά εγγενή αξία. Από ανθρωποκεντρική προοπτική οι ηθικές εγγενείς αξίες είναι εσωτερικές για τον ηθικό πολιτισμό μας (και ποτέ εξωτερικές). Ως εκ τούτου, από τη μία πλευρά, οι ανθρωποκεντρικοί μπορούν να αποδεχθούν την αισθητικότητα και την ικανότητα να συλλογίζεται ως εγγενής γαι τη φύση, αλλά από την άλλη πλευρά, μπορεί να αρνηθούν τον συλλογισμό ότι η ηθική αξία της φύσης είναι εγγενής για τη φύση. Για εκείνους τους φιλοσόφους οι ηθικές αξίες είναι πάντα συνδεδεμένες με τον άνθρωπο και με τη χρήση και την απόλαυση των φυσικών πόρων και φαινομένων. Ταυτόχρονα ο ανθρωποκεντρικός μπορεί να να συμπεράνει ότι η ενατένιση της φύσης είναι πολύτιμη για την επίτευξη μιας καλύτερης ποιότητας ζωής. Με αυτή την έννοια (και μόνο υπό αυτή την έννοια) στον ανθρωποκεντρισμό η αισθητική αξία της φύσης (που μπορεί να έχει και μια εγγενή ένα) συμβάλλει στην ηθικότητα της ανθρώπινου γένους, υπό την έννοια ότι η καλή ζωή είναι ηθικής σημασίας ακριβώς ως καλή. Έτσι, η αισθητική (εγγενής) αξία της φύσης συμβάλλει έμμεσα στην ηθική αξία της, αν και οι αισθητικές αξίες από μόνες τους δεν είναι αυστηρά ηθικές αξίες. Αυτό αποτελεί πραγματικά ένα πολύ σύνθετο τρόπο συλλογισμού, αλλά είναι ένα τυπικό παράδειγμα της φιλοσοφικής επιχειρηματολογίας.           

Στην πραγματικότητα, η ανθρωποκεντρική θέση δεν είναι κατά των συναισθημάτων και των αισθημάτων κατ’αρχήνˑ αυτή δεν ισχύει μόνο για τα υλικά συμφέροντα στη φύση. Οι ανθρωποκεντρικοί και οι μη ανθρωποκεντρικοί που ενδιαφέρονται για την περιβαλλοντική ηθική μοιράζονται μια θετική στάση απέναντι στο περιβάλλον στο οποίο οι άνθρωποι έχουν ζήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, επειδή αυτά τα μέρη φέρουν μια αίσθηση οικειότητας και ασφάλειας. Σε τέτοια μέρη ο άνθρωπος αισθάνεται σαν να είναι «στο σπίτι», «στην πατρίδα» του, το οποίο συνήθως διαμορφώνει σε κάπιο βαθμό την ταυτότητα των ατόμων που ζουν σε αυτό/αυτή. Η κατανόηση του ίδιου του εαυτού σου μέσα από την πατρίδα και τη φύση της πατρίδας είναι μια κοινή μορφή έκφρασης της ατομικότητας (βλ Krebs, 1999:. 55). Το αίσθημα αποξένωσης και θλίψης κατακλύζει πολλούς ανθρώποους που επιστρέφουν στους τόπους όπου είχαν ζήσει στο παρελθόν και όταν δούν, για παράδειγμα, ότι τα δέντρα μπροστά στο πατρικό σπίτι τους έχουν κοπεί και ότι η φύση έχει αλλάξει εντελώς. Οι ανθρωποκεντρικοί μπορούν να συμφωνήσουν με την ιδέα ότι η φύση πρέπει να προστατεύεται εφόσον είναι μέρος του σπιτιού των ανθρώπων. Έτσι η ανθρωποκεντρική προοπτική σε συμφωνία με ορισμένο ιδεαλισμό και ακόμη και ρομαντισμό (η στάση απέναντι στο «πατρικό σπίτι»).

Ο ανθρωποκεντρικά προσανατολισμένος άνθρωπος μπορεί επίσης να αισθάνεται συμπάθεια και συμπόνια για τα ζώα που έχουν αισθήσεις, παρόλο που αρνείνται ότι αυτά έχουν εγγενή ηθική αξία από μόνα τους. Η επιθυμία να αποφύγει τον πόνο και τη δυστυχία όλων των έμβιων όντων δεν είναι ασυνήθιστο για τον ανθρωποκεντρικό. Συμπόνια προς τα έμβια όντα που μπορούν να αισθανθούν πόνο και άγχος, δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ηθική δικαιολογία, γιατί για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό είναι προφανές και αυτονοητό. Ακόμη και χωρίς τον ηθικό σεβασμό προς τη φύση, ένα άτομο μπορεί να αγαπάει τη φύση και να την εκτιμά. Η ανθρωποκεντρική προσέγγιση δεν είναι κρύα και μηχανιστική.

Οι ανθρωποκεντρικοί μπορούν να εκτιμούν, κατ’αρχήν, όλα τα φυσικά φαινόμενα και την ακεραιότητά τους, αν και δεν είναι επιρρεπής σε αποδίδουν στη φύση εγγενή ηθική αξία.

Μόνο αν η ανθρωποκεντρική θέση περιορίζεται σε μια καθαρά εργαλειακή άποψη για τη φύση, αυτή μπορεί να γίνει σκληρή και αυστηρά υλιστική. «Μόνο κάποιος που επιφέρει ζημιές ή βλάβες στη φύση, χωρίς εύλογη αιτία, κάποιος που ρίχνει άδεια μπουκάλια από κόκα κόλα στα λιβάδια, που ποδοπατά τα σκαθάρια και τα λουλούδια, αν και μπορεί εύκολα να τα παρακάμψει ή να τα προστατεύσει, μπορεί να θεωρηθεί βάνδαλος που καταστρέφει τη φύση.» Η αντίθετη κατάσταση είναι «όταν εργαζόμενοι στις κατασκευές κόβουν δέντρα για να καθαρίσουν το χώρο για το νέο κτίριο, δηλαδή δεν κάνουν τίποτα, με το οποίο εκθέτουν τον χαρακτήρα σας, δεν συμπεριφέρονται σαν βάνδαλοι απέναντι στη φύση» (Krebs 1999: 58).

Οι έξυπνοι και συνετοί ανθρωποκεντρικοί ποτέ δεν θα καταστρέψουν το περιβάλλον μόνο για να διατηρήσουν τα φυσικά θεμέλια της δικής τους ζωής, αλλά και να προστατεύσουν τα δικά τους θετικά (αισθητικά και ενσυναισθηκά) αισθήματα απέναντι στην πλήρη, άθικτη φύση. Έτσι, σε τελική ανάλυση, η συμπεριφορά του ανθρωποκεντρικού δεν διαφέρει από εκείνη του εύκρατου μη ανθρωποκεντρικού ο οποίος αναγνωρίζει στη φύση εγγενή ηθική αξίας.

Οι ανθρωποκεντρικοί, ενεργούν με διαφορετικό τρόπο μόνο σε σύγκριση με τους πιο θεμελιώδεις μη ανθρωποκεντρικούς, για παράδειγμα, μπορούν να σκοτώσουν μια κατσαρίδα στην κουζίνα - κάτι που ο ριζοσπαστικός μη ανθρωποκεντρικός δε θα κάνει ποτέ. Για τον ανθρωποκεντρικό η κατσαρίδα μπορεί να έχει οικολογική αξία (με την έννοια της «λειτουργίας») εφ’όσον η φύση είναι ένα πολύπλοκο διασυνδεδεμένο σύστημα (εκείνο που οι άνθρωποι χρειάζονται για να ζούν ισορροπημένα και να είναι υγιείς), αλλά όχι ηθική αξία από μόνη της. Από την άποψη του ανθρωποκεντρικού δεν υπάρχει λόγος να μην σκοτώσει μια συγκεκριμένη κατσαρίδα, Κανένας ηθικός σεβασμός δεν θα τον σταματήσει να καταστρέψει την συγκεκριμένη κατσαρίδα. Αυτό σηματοδότησε τη σαφή διάκριση μεταξύ της μέτριας ανθρωποκεντικής άποψης και της ριζοσπαστικής μη ανθρωποκεντρικής άποψης απέναντι στη φύση. Υπάρχουν διαφορετικές δυνατές απόψεις απέναντι στην «αξία της φύσης» σε ανθρωποκεντρική έννοια - όχι μόνο σε εργαλεικό ή υλιστικό πλάνο. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν σοβαροί λόγοι να ισχυριζόμαστε ότι οι ανθρωποκεντρική ηθική είναι πολύ περιορισμένη, επειδή είναι αρκετά επικεντρωμένη στον άνθρωπο, και όχι μόνο οι άνθρωποι ανήκουν στο ηθικό σύμπαν.