1.1. GDM’lar için büyük ölçüde eşdeğerlik kavramı
İnsan ve hayvan tüketimi için elde edilen ve uygulanan GDM ve ürünler, bir grup tek bileşikten canlı GDM’ların saf kültürlerine kadar değişiklik göstermektedir. Amino asitler ve vitaminler gibi saflaştırılmış ürünler, ilk grup için tipik birer örnektir, ama probiyotik kültür ya da süt ürünleri starterlar, ikinci grubu temsil etmektedir. Canlı GDM’lar bulunmayan ürünlerin yanı sıra canlı GDM’ların yaşamaya devam ettiği süt ürünleri gibi genetiği değiştirilmiş mikroorganizmaların her iki ikisine de ara bir yer verilir. Sonuncusu, mikrobiyal hücrelerinin parçalanması ile üretilen ham enzim preparatları gibi transgenik olayın izlerini içerebilir. Bu hususlar ışığında, üç grup GDM ya da türetilmiş gıdalar ve yemler ayırt edilebilir (bkz. Tablo 1).
Tablo 1:
| Grup | Tanım |
|
Grup 1 |
GDM’lardan elde edilen tanımlanmış tek bileşikler ya da bileşiklerin karışımı (örn; amino asitler, vitaminler, saf enzimler). |
|
Grup 2 |
Canlı GDM’lar bulunmayan ve klonlanmış (yabancı) herhangi bir açık okuma çerçevesinin birim uzunluğunu içermeyen kompleks ürünler (örn; parçalanmış hücre ekstreleri, bazı yem enzimleri, şarap, bazı biralar, vs.). |
|
Grup 3 |
Canlı GDM’ları ya da genetiği bozulmamış klonlanmış (yabancı) DNA’ları içeren kültürler ve ürünler (örn; canlı ya da ısı ile öldürülmüş startır kültürler ve probiyotik kültürler, bazı biralar, peynirler ve yoğurtlar, vs.) |
Gıdalar ve yemler, yukarıda bahsedilmiş olan gruplardan elde edilen ürünleri içerdiği zaman, farklı değerlendirme prosedürleri uygulanabilir (Şekil. 2). En yoğun inceleme, canlı GDM içeren ürünler için öngörülmektedir. Tek bileşik üzerinde bir risk değerlendirmesi yapmak için, üretim sistemi ile ilgili sınırlı bir bilgi gerekmektedir. GDM’ların bir üründen elde edilememesi ancak ürünün saflaştırılmasının sınırlı olması durumunda, risk değerlendirmesi için gereken bilgiler, tek ürünler için gerekenden daha geniş kapsamlıdır. GDM’nun, ürün içinde inaktive edilmiş olduğu süreci ve transgenik olayın izlerinin üründe tespit edilebilme derecesini anlamak gereklidir. Canlı GDM’lar, bir üründe yaşamaya devam ediyorsa, gerekli bilgiler, bilimsel bir risk değerlendirmesi sağlamak amacıyla kapsamlı olacaktır.
Risk değerlendirmesinin incelenme düzeyi, modifikasyonu kendisinin yanı sıra alıcı ve verici suşların kullanım geçmişi ile ilgilidir (klonlanacak dizilere bağlı olarak). Gıda ve yem zincirlerindeki mikroorganizmaların güvenliğinin nitelikli karinesi (qualified presumption of safety (QPS) yerleştirildiğinde, GDM’ların risk değerlendirme prosedürleri daha az incelenecektir. Böyle bir durumda, risk değerlendirmesi zaten parental/alıcı/verici suşlara ya da aynı nihai kullanım için QPS durumunda olan taksonomik gruba verilmiş olan QPS yeterliliğinde listelenmemiş olan ilgili bilgileri hedef almalıdır.
Şekil 2: GDM’ların ve ürünlerinin çevre risk değerlendirmesine yönelik yaklaşım
