3.3.1. Διαφορετικές μη ανθρωποκεντρικές θέσεις

Ο Vauter Ahterber (1994: 182-87) προσδιορίζει τρεις τύπους εγγενούς αξίας, μετά τον Taylor (Taylor, 1986, 72-76? 1984, 150 επ.).

Εγγενή αξία νοείται:

1. Κάτι που έχει βιωθεί άμεσα, έγινε αισθητό ως ικανοποητικό, ευχάριστο ή πολύτιμο από μόνη του, όπως η χαρά και η ευτυχία στην κλασική ηδονιστική ωφελιμισμό;

2. Η τιμή που οι άνθρωποι δίνουν σε μέρη ή αντικείμενα της αισθητικής, ιστορικής, πολιτιστικής ή ακόμα και συναισθηματική αξία

3. Τα όντα ή οι ουσίες έχουν μια σειρά από βασικά χαρακτηριστικά. Ακριβώς για το λόγο αυτό δεν αξίζουν ηθική αξιολόγηση. Και μήπως είναι ο ηθικός σεβασμός κατάλληλη σχέση;

Η μη ανθρωποκεντρική άποψη μπορεί να εκπροσωπείται με πολλούς τρόπους. Σε αυτή την εργασία παρουσιάζουμε τέσσερις θεωρίες:

1. Παθοκεντρισμός

2. Βιοκεντρισμός

3. Οικοκεντρισμός

4. Ολισμός

Καθεμία εξετάσει ποια στοιχεία της φύσης και του περιβάλλοντος είναι υποψήφιοι για την ηθική υπόσταση και ποια είναι τα επιχειρήματα για την απόδοση αυτής της ηθικής υπόστασης. Το επιχείρημα μπορεί συχνά να ερμηνευθεί ως μέρος ενός βασικές ηθικές θεωρίες που παρουσιάζονται στο Μάθημα 1 του κεφαλαίου ΙΙ. Κάθε θεωρία έχει υπερασπιστές της. Πίνακας 4.1. ένα σχηματικό διάγραμμα τεσσάρων μη ανθρωποκεντρικών θεωριών

Πίνακας 1. Σχέδιο των μη ανθρωποκεντρικών απόψεων (προετοιμάστηκε από Cees Vromans)

(1) Η παθοκεντρική θεωρία

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία είναι λάθος να κάνουμε τα ζώα να υποφέρουν. Δεν είναι μόνο ο άνθρωπος που αισθάνεται ευχαρίστηση και πόνο, τα ζώα είναι επίσης ικανά τέτοιων αισθήσεων. Γι’αυτό έχουν την ίδια ηθική αξία ως τα ανθρώπινα όντα, Και οι δύο είδη είναι σε θέση να αισθάνονται. Στα πλαίσια του σιεντισμού διακρίνουμε συγγραφείς που υπερασπίζονται το σκεπτικό της αιτιώδους συνάφειας και εκείνους που ακολουθούν το δεοντολογικό σκεπτικό.

Ο Peter Singer (1993) είναι χρηστικός. Ο ωφελιμισμός, η οποία είναι μία από τις αιτιώδεις θεωρίες, ασχολείται με την ισορροπία ανάμεσα στην ευχαρίστηση και τον πόνο. Υποτίθεται ότι μια δράση θα μπορούσε να επιρεάσει τα συμφέροντα των αισθανόμενων όντων. Ως εκ τούτου, τα συμφέροντα όλων των αισθανόμενων όντων, συμπεριλαμβανομένων των μη ανθρωπόμορφων, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση μιας δράσης ως σωστή ή λαθεμένη.

Ο Sίnger και άλλοι ωφελιμιστές ισχυρίζονται ότι η εμπειρία της ευχαρίστησης ή η ικανοποίηση των συμφερόντων ως τέτοια έχει εγγενή αξία, και όχι τα όντα που συμμετέχουν σε αυτές τις σχέσεις. Για τους ωφελιμιστές σαν τον Sίnger, τα μη αισθανόμενα αντικείμενα στο περιβάλλον, όπως τα φυτά, τα ποτάμια, τα βουνά και το τοπίο δεν έχουν εγγενή αξία και στην καλύτερη περίπτωση έχουν μόνο εργαλειακή αξία, επειδή χρησιμοποιείται μόνο για την ικανοποίηση των αισθανόμενων όντων. Η ωφελιμιστική εξίσωση μπορεί να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι μια δράση που προκαλεί βλάβη στα μεμονωμένα ζώα μπορεί να είναι σωστή, διότι τα συμφέροντα κάποιου άλλου υπερισχύουν τα συμφέροντα των ζώων που επιρεάστηκαν.

Ο Tom Regan (1983) προσφέρει μια δεοντολογική επιχειρηματολογία. Σύμφωνα με τον ίδιο, μερικά ζώα έχουν εγγενή αξία και την αποκαλεί εγγενή, έμφυτη αξία. Αυτά τα ζώα έχουν το ηθικό δικαίωμα να σέβονται και η στάση απέναντί ​​τους δεν πρέπει να είναι σαν απέναντι σε απλά εργαλεία για άλλους σκοπούς. Τα ζώα τα οποία ο ίδιος ορίζει ως «υποκείμενα ζωής», έχουν εγγενή αξία, και ο λόγος να είσαι «αντικείμενο ζωής» είναι αρκετή (αν και όχι απαραίτητη) προϋπόθεση για να έχουν εγγενή αξία. Το να είσαι ένα «αντικείνο ζωής» περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και να έχεις κατανόηση και αντίληψη για το νόημα και ευαισθησία, πεποιθήσεις, επιθυμίες, κίνητρα, μνήμη και την αίσθηση του μέλλοντος και την ψυχολογική ταυτότητα που να διατηρείται διαχρονικά.

(2) Βιοκεντρισμός

Η ανησυχία ορισμένων συγγραφέων για την ατομική ευημερία εκτείνεται πέραν των υφιστάμενων αντικειμένων, με την επιχειρηματολογία για την εγγενή αξία των ζωντανών οργανισμών, επειδή κάθε οργανισμός έχει λόγο ύπαρξης ή σκοπό, που είναι εγγενώς καλός από μόνο ττου, ανεξάρτητα αν ο οργανισμός αυτός είναι σε θέση να είναι συνειδητός ή όχι. Η έκδοση του Paul Taylor (1981, 1986), την οποία θα αποκαλούμε βιοκεντρισμό είναι μόνο μια δεοντολογική υπόθεση.

Σε αντίθεση με τον εξισωτικό και δεοντολογικό βιοκεντρισμό του Taylor, η θεωρία του Robin Atfield (1987) βασίζεται στην ιεραρχική άποψη ότι αν και όλα τα όντα, που έχουν το δικό τους λόγο ύπαρξης, έχουν και εγγενή αξία, μερικά από αυτά (όπως οι άνθρωποι) έχουν υψηλότερη εγγενή αξία. Ο Atfield ξεκινάει στο δρόμο του μοντέλου της αιτιώδους συνάφειας που λαμβάνει υπόψη και προσπαθεί να εξισορροπήσει τα πολυάριθμα πιθανώς αντικρουόμενα οφέλη και συμφέροντα των διαφόρων ζωντανών πλασμάτων.

(3) Οικοκεντρισμός

Σύμφωνα με τον Achterberg ο οικοκεντρισμός σημαίνει ότι οι φυσικές ουσίες θα έπρεπε να έχουν την ελευθερία να αναπτύσσονται ή να λειτουργούν πέρα από την ανθρώπινη παρέμβαση. Ο οικοκεντρισμός αναγνωρίζει την ηθική υπόσταση των ανθρώπινων όντων και όλων των άλλων οργανισμών. Επιπλέον, η φύση, μέσα στα πλαίσια του υψηλότερου διαρθρωτικού επιπέδου απέναντι στους μεμονωμένους οργανισμούς, όπως για παράδειγμα στο επίπεδο των ειδών και των οικοσυστημάτων, αξίζει ηθικό σεβασμό και έχει μια εγγενή αξία. Ο οικοκεντρισμός όμως δεν μετατρέπεται σε αποκλειστικό ολισμό, με την έννοια του «αναφερόμενου στο σύνολο».

(4) Ολισμός

Σύμφωνα με τον Achterberg υπάρχουν δύο πιθανοί δρόμοι για την επέκταση της ηθικής μέριμνάς μας προς τις συλλογικές οντότητες, όπως τα οικοσυστήματα. Ένας από αυτούς είναι μεσω γνωστικής προσαρμογής. Πρέπει να έχουμε την αντίληψη της φύσης. Πρέπει να αλλάξουμε και τις απόψεις και για τις ίδιες τις περίπλοκες φυσικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένης της σχέσης τους με τους απλούς οργανισμούς. Ένα παράδειγμα αυτής της οικοκεντρικού δρόμου είναι η ηθική της γης του Aldo Leopold. Δεν πρόκειται για μια φιλοσοφική θεωρία, αλλά είναι πολύ ενθαρρυντική. Μπορεί να βρεθεί στο τελευταίο κεφάλαιο του A Sand Count Almanac.

Σύμφωνα με τον Achterberg οι ιδέες του Leopold είναι μια εκδήλωση ηθικού ολισμού: το οικοσύστημα (η γη) έχει σαν σύνολο ηθική υπόσταση. Στη βάση της θεωρίας στέκονται οι ακόλουθες δηλώσεις:

• Η Γη είναι μια κοινότητα αλληλοεξαρτώμενων στοιχείων.
• Η Γη ως κοινότητα και τα στοιχεία της πρέπει να λάβουν τον απαιτούμενο ηθικό σεβασμό.
• Η Γη έχει μια αξία πολύ μεγαλύτερη από την οικονομική και την εργαλειακή αξία στην φιλοσοφική έννοια, κάτι σαν «εγγενή αξία».

Η κύρια θέση του Leopold περιέχεται στην ακόλουθη φράση:

Ερευνήστε κάθε πρόβλημα [με τη χρήση της γης] από την άποψη εκείνου που είναι ηθικά και αισθητικά σωστό, και είναι οικονομικά επωφελές. Ένα πράγμα είναι σωστό αν μπορεί να διασφαλιστεί η διατήρηση της ακεραιότητας, τη σταθερότητας και της ομορφιάς της βιοτικής κοινότητας. Και είναι λαθεμένο όταν οδηγεί προς το αντίθετο. (Leopold).

Έτσι ο Leopold χρησιμοποιεί δύο μεταφορές: τη γη ως μια κοινότητα και τη γη ως έναν οργανισμό. Η πρώτη δίνει έμφαση στη σχετική ανεξαρτησία των στοιχείων του οικοσυστήματος και του ηθικό καθεστώτος τους. Το δεύτερο επικεντρώνεται στη συστηματική συνοχή, δηλαδή το οικοσύστημα.

Ο Achterberg διακρίνει τρεις τύπους ολισμού για να αποσαφηνίσει τη θέση του Aldo Leopold. Αυτοί είναι ο μεταφυσικός, ο ηθικός και ο μεθοδολογικός ολισμός.

Ο μεταφυσικός ολισμός υποθέτει ότι «το συνολο» είναι τόσο πραγματικό όσο και τα τμήματα. Ο μεθοδολογικός ολισμός υποστηρίζει ότι για να κατανοήσουμε το σύνολο, για παράδειγμα το οικοσύστημα, δεν είναι αρκετό μόνο να κατανοούμε τα μέρη που εξετάζονται ξεχωριστά, για τους εαυτούς τους. Σύμφωνα με τον ηθικό ολισμό, σε ορισμένες περιπτώσεις, «το σύνολο» αξίζει πιο σοβαρή ηθική ανάλυση, έχει ηθική υπόσταση, όπως ορισμένες εταιρείες που έχουν ένα ξεχωριστό νομικό καθεστώς ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς των ατομικών των χωριστών μετόχων τους. Από αυτά προκύπτει ότι ο ηθικός ολισμός δεν χρειάζεται τον μεταφυσικό και τον μεθοδολογικό (ολισμό) ως βάση. Για τον Achterberg, το Sand County Almanac του Aldo Leopold απεικονίζει τον ηθικό ολισμό και κατά πάσα πιθανότητα τον μεθοδολογικό ολισμό, αλλά όχι τον μεταφυσικό ολισμό.