1.5 Στο επιχείρημα για την αισθητική ενατένιση
Ο κ. Κ. και η Φύση
Όταν ρωτήθηκε για τη στάση του απέναντι στη φύση, ο κ. Κ. είπε: «Όταν φεύγω από το σπίτι, πότε πότε έχω την επιθυμία να δώ μερικά δέντρα. Κυρίως γιατί με την αλλαγμένη εμφάνισή τους στις διαφορετικές ώρες της ημέρας και εποχές του χρόνου δημιουργούν μια τόσο ισχυρή αίσθηση της πραγματικότητας. Στις πόλεις αρχίζουμε με το χρόνο χάνουμε τον εαυτό μας γιατί βλέπουμε μόνο αντικείμενα για κατανάλωση, σπίτια και δρόμους, τα οποία, αν δεν καταλαμβάνονται παραμένουν κενά, και αν δεν χρησιμοποιούνται, χάνουν το νόημα.
Το ιδιόμορφο κοινωνικό σύστημά μας μας κάνει να κατατάσσουμε και τους ανθρώπους στα αντικείμενα για κατανάλωση, γι’αυτό τα δέντρα, τουλάχιστον για μένα, επειδή δεν είμαι ένας ξυλουργός, κατέχουν κάτι ανεξάρτητο και επομένως καθησυχαστικό. Θέλω να πιστεύω ότι ακόμη και ο ξυλουργός βλέπει σε αυτά κάτι περισσότερο από υλικό εργασίας. (Μπέρτολτ Μπρεχτ, από τα «Δηγήματα για τον κ. Κόινερ»).
Η περιβαλλοντική ηθική διαμορφώνεται ως αυτόνομός ακαδημαϊκός τομέας μόλις στη δεκαετία του 70 του 20ου αιώνα όταν έγιναν εμφανείς όλοι οι κίνδυνοι των ζημιών που η ρύπανση και η οικολογική καταστροφή μπορούν να προκαλέσουν στη φύση και την ανθρώπινη ευημερία. Μόνο τότε σημειώθηκε πρόοδος στην επιστημονική έρευνα των πολύπλοκων φυσικών συστημάτων (οικολογία και έρευνα των οικοσυστημάτων) και της σχέσης μεταξύ των οικοσυστημάτων και της οικονομικής ανάπτυξης, ενώ τα επιχειρήματα της περιβαλλοντικής ηθικής βρήκαν επιστημονικές αποδείξεις. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την ηθική των φυσικών πόρων, αλλά και για την ηθική του τοπίου η οποίες σημείωσαν σημαντική ανάκαμψη.
Η εξέλιξη αυτή συνοδεύτηκε από σημαντική αλλαγή στη συνείδηση του κοινού και ευαισθητοποίηση και αύξηση της οικολογικής ευαισθητοποίησης. Για πρώτη φορά, το πράσινο κίνημα είναι σε θέση να δηλώσει σαφώς τη διαμαρτυρία τους ενάντια στην καταστροφή και την πίεση πάνω στη φύση, ακόμα και σε επίσημο επίπεδο, μέσω των πράσινων κομμάτων. Πολλά από αυτά τα κόμματα καταφνα εκλέξουν δικούς τους εκπροσώπους στα εθνικά κοινοβούλια, για να βοηθήσουν την αλλαγή της κατάστασης από πολιτική άποψη.
Την ίδια στιγμή για πολλούς ανθρώπους έγινε φανερό ότι η σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, της κοινωνίας και της φύσης πρέπει να ενσωματωθούν στην ηθική ως φιλοσοφική επιστήμη. Με τον τρόπο αυτό οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των ζώων μπορούν να ζητήσουν πιο αποτελεσματική προστασία για τα ζώα που έχουν αισθήσεις, συμπεριλαμ-βανομένης της πιο λογικής στάσης απέναντι τους στον τομέα της γεωργίας (και της κτηνοτροφίας) και στις επιστημονικές έρευνες (στα πειράματα με ζώα). Επίσης επιβάλλουν την ανάγκη λήψης μέτρων για την καταπολέμηση της απειλής της μόνιμης εξαφάνισης ειδών ζώων (πτηνών, φαλαινών, μεγάλων πρωτευόντων, κλπ). Αποδεικνύεται ότι δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις απαιτήσεις για την ηθική μεταχείριση των ζώων και τη διατήρηση των απειλούμενων ειδών και σημαντικών οικοσυστημάτων (π.χ.. των τροπικών δασών) που συμβάλλουν στη ρύθμιση του κλίματος του πλανήτη και είναι ενδιαιτήματα των διαφόρων ειδών ζώων και φυτών.
Η περιβαλλοντική ηθική δεν μπορεί να αποφύγει τη σύγκρουση μεταξύ της ανθρωποκεντρική και φυσικοκεντρικής ηθικής. Αυτό εγείρει το ερώτημα σχετικά με τους λόγους για την ηθική αναλογικότητα και την ισορροπία μεταξύ των ειδικών συμφερόντων των ανθρώπων και των ζώων (των φυτών, των ενδιαιτημάτων, των ειδών, κλπ.); Σε ποιες περιπτώσεις τα συμφέροντα των ανθρώπων πρέπει να δώσουν τη θέση τους στα συμφέροντα των άλλων έμβιων όντων; Σε αυτό το πλαίσιο η περιβαλλοντική ηθική δεν πρέπει μόνο να υπερασπιστεί τα αιτήματά της για την καταπολέμηση των οικονομικών συμφερόντων και των συμφερόντων των διαφόρων κοινωνικών ομάδων και το σύνολο της κοινωνίας, αλλά και να ασχοληθεί με την αναπόφευκτη εσωτερική συζήτηση σχετικά με τη «σωστή» περιβαλλοντική ηθική.
