1.4 Η ηθική απέναντι στη φύση
Η ηθική απέναντι στη φύση ασχολείται με τις ηθικές πτυχές της σχέσης μας με τους χαμηλότερους ζωντανούς οργανισμούς που δεν έχουν καμία ευαισθησία στον πόνο (φυτά, μύκητες, βακτήρια, κλπ.) και άλλες υπερ-ατομικές βιοτικές δομές όπως τα είδη, τα οικοσυστήματα και τα τοπία. Αυτή η ηθική, που είναι γνωστή ως «ηθική συντήρησης» σχετίζεται με τη διατήρηση των φυσικών περιοχών και την προστασία τους από την καταστροφή που οφείλεται σε ανθρωπογενείς παράγοντες. Με αυτή την έννοια, αυτή συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος και του πολιτισμού. Σε μια πιο στενή έννοια, η ηθική της φύσης επιδιώκει να καθορίσει και να υπερασπίσει την ηθική ουσία της φύσης ή των μεγαλύτερων φυσικών συστημάτων (οικοσυστημάτων). Αργότερα, στην έκθεση θα γίνει σαφές ότι η συλλογιστική της ηθικής απέναντι στη φύση μας κάνει αντιμέτωπους με μερικά από τα πιο σύνθετα προβλήματα. Το πιο σημαντικό από αυτά δεν σχετίζεται με την ηθική του ατόμου όσον αφορά την συμπεριφορά του σε επιμέρους οργανισμούς, ούτε με τη διατήρηση των μεμονωμένων ειδών, αλλα με τη διατήρηση των υπερ-ατομικών δομών, όπως τα είδη, ακόμη και του εξελικτικού δυναμικού και των διεργασιών στη φύση. Αυτό σημαίνει ότι η ηθική στη φύση είναι «βιοκεντρική» (δηλ. επηρεάζει όλα τα ζωντανά πλάσματα) και «οικοκεντρική» (δηλαδή, επιρεάζει τα ολόκληρα οικολογικά συστήματα), και επιπλέον, θα μπορούσαμε να την ορίσουμε ως «ολιστική» (επειδή περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία της φύση). Τα ηθικά ζητήματα εδώ αφορούν όλα τα δύσκολα εγγενώς φιλοσοφικά ερωτήματα, όπως «μπορεί ή φύση είναι ένα ηθικό αντικείμενο και ηθικός παράγοντας:» Μήπως το δικαίωμα στην προστασία των οικοτόπων (των ενδιαιτημάτων των οργανισμών) έχει υψηλότερη προτεραιότητα από τα δικαιώματα άμυνας των μεμονωμένων οργανισμών και των ειδών; Και μήπως θα πρέπει να θυσιαστούν μεμονωμένοι οργανισμοί ή ακόμη και ολόκληροι πληθυσμοί για λογαριασμό της προστασίας των μεγάλων οικοσυστημάτων; Η ηθική απέναντι στη φύση ερωτά επίσης αν οποιαδήποτε μορφή ζωής ή πολύπλοκο φυσικό σύστημα, ή ακόμα και η φύση γενικά έχουν ηθική αξία, η οποία της δίνει το απόλυτο δικαίωμα της προστασίας. Η ηθική με τέτοια όρια (ανεξαρτητα πως θα δικαιολογηθούν) πηγαίνει πολύ πιο πέρα από την ηθική απέναντι στα ζώα καθώς και πέρα από κάθε ηθική που τοποθετεί στο επίκεντρο του συμφέροντός της μόνο τους ανθρώπους. Η ηθική απέναντι στη φύση δεν είναι ανθρωποκεντρική, είναι φυσικοκεντρική (βλ. Eser και Potthast 1999, Krebs 1999).
Μόνο όταν το τελευταίο δέντρο έχει κοπεί και το τελευταίο ποτάμι έχει δηλητηριαστεί όταν έχει πιαστεί το τελευταίο ψάρι, μόνο τότε θα διαπιστώσετε ότι τα χρήματα δεν τρώγονται. (Πρόβλεψη του ΧΙΧ αιώνα των Ινδιανών της φυλής Κρίϊ που κατοικούσαν τα εδάφη του σημερινού Καναδά, Διαδόθηκε από τον οργανσιμό “Greenpeace”).
Στο τέλος αυτής της ενότητας, θα κάνουμε μια σύντομη επισκόπηση της ιστορικής εξέλιξης αυτών των τριών υποτομέων ενδιαφέροντος της περιβαλλοντικής ηθικής.
Από ιστορική άποψη η ηθική των φυσικών πόρων είναι ο παλαιότερος υποτομέας της περιβαλλοντικής ηθικής. Ακόμα από τους αρχαίους χρόνους οι άνθρωποι σκέφτονταν πώς τα διαθέσιμα φυσικά υλικά όπως η ξύλεία και το νερό μπορούν να χρησιμοποιούνται έτσι ώστε να μην εξαντληθούν γρήγορα και να προστατευτούν. Ακόμη και τότε, οι άνθρωποι αντιμετώπισαν την ερημοποίηση ολόκληρων περιοχών, λόγω κατασκευαστικών δραστηριο-τήτων και την κατασκευή πλοίων (οι αρχαίοι Έλληνες, οι οποίοι διατηρούσαν μεγάλους στόλους, ανησυχούσαν από αυτή την κατάσταση), ή λόγω της ρύπανσης των υδάτων που χρησιμοποιούνταν για τη βαφή δερμάτινων ή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων.
Η συζήτηση για την ηθική των φυσικών πόρων έφτασε το πρώτο αποκορύφωμά της τη δεκαετία του 70 του 20ού αιώνα όταν έγιναν σαφή τα «όρια της ανάπτυξης», στο πλαίσιο των προειδοποιήσεων της Λέσχης της Ρώμης за για την υπερεκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων και των καταθέσεων των μετάλλων.
Η προέλευση της ηθικής προς τα ζώα μπορεί να αναζητηθεί στη φιλοσοφία. Ο Immanuel Kant υποστήριξε την ιδέα της άμεσης, φυσικής αλληλεπίδραση με τα όντα που έχουν αισθήσεις (σε αντίθεση με τον Rene Descartes, για τον οποίο, από μηχανιστική άποψη, τα ζώα είναι παράλογα μηχανήματα). Επιπλέον, ο Καντ θεωρούσε ότι η αυξημένη επαφή με τα ζώα μπορεί να συμβάλει στην ηθική τελειοποίηση των ανθρώπων. Ακόμα και ο ιδρυτής του ωφελιμισμού, Jeremy Bentham όρισε ως πολύ σημαντική και βασική την ευθύνη των ανθρώπων προς τα ζώα που έχουν αισθήσεις.
Οι ρίζες της ηθικής προς τη φύση ως ηθική διατήρησης μπορούν να εντοπιστούν μέχρι την εποχή του ρομαντισμού (απο τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα.) όταν για πρώτη φορά οι φιλόσοφοι έδωσαν σοβαρή προσοχή στην ομορφιά του τοπίου (βλ. Pfordten 1996, Thomas 1983). Η συμβολή της αισθητικοποίησης της φύσης στην ανάπτυξη της περιβαλλοντικής ηθικής είναι πολύ σοβαρή και είναι σε ισχύ και μέχρι σήμερα. Στην παράδοση της ρομαντικής φιλοσοφίας της φύσης στο 19ο αιώνα στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική κέρδισε δύναμη η κίνηση για τη διατήρηση του σπιτιού και της φύσης - για πρώτη φορά η κριτική του πολιτισμού και της τεχνολογίας σχετίζεται με τη διατήρηση της «σχέσης» με την πατρίδα και το εθνικό συναίσθημα βιώνονταν μέσα από τη βαθιά σχέση με τη φύση. Αυτή η διασύνδεση είναι ακόμα ζωντανή σε διάφορες μορφές της οικοφιλοσοφίας ή της «βαθιάς οικολογίας», όπως στα λεγόμενα «πράσινα» κινήματα.
