1.6 Παρακολούθηση και έλεγχος της ρύπανσης του περιβάλλοντος

1.6.1 Πρόληψη: μέθοδοι και εργαλεία

Στη Γερμανία, η οποία πραγματοποιούνται συνήθεις μετρήσεις της ποιότητας του αέρα και των υδάτινων πόρων και του επιπέδου του θορύβου. Πρέπει να διασφαλίσουν ότι η ποιότητα των συστατικών αυτών υπόκειται σε παρακολούθηση και έλεγχο με σκοπό τον έλεγχο της εφαρμογής και της αποτελεσματικότητας όλων των αναγκαίων μέτρων για τη διασφάλιση της ασφάλειας ή της ποιότητας του περιβάλλοντος. Η νομική βάση για τις μετρήσεις μέσω των οποίων πραγματοποιείται η παρακολούθηση την ποιότητας του αέρα περιέχεται στον Ομοσπονδιακό νόμο για την προστασία του περιβάλλοντος από τις επιβλαβείς εκπομπές (Bundes-Immissionsgesetz, BImSchG [1]), ο οποίος καθορίζει τις απαιτήσεις για την εγκατάσταση και λειτουργία των εγκαταστάσεων που μπορούν να προκαλέσουν πιθανές ζημιές στο περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα μέτρα ρυθμίζονται από μια σειρά νομικών και διοικητικών διατάξεων.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι αυτοί οι κανόνες θα τηρούνται, ο Ομοσπονδιακός νόμος για την προστασία του περιβάλλοντος από τις επιβλαβείς εκπομπές (BImSchG) δίνει στις κυβερνητικές αρχές τη δυνατότητα να ζητήσουν είτε συνεχή παρακολούθηση των εκπομπών που πρέπει να διεξάγεται κατά τη διάρκεια ορισμένων χρονικών περιόδων, είτε συνεχείς μετρήσεις – στην περίπτωση πραγματικά πολύ μεγάλου όγκου επιβλαβών εκπομπών. Η παρακολούθηση των εκπομπών αποτελεί μέρος των μέτρων που προβλέπονται στον Ομοσπονδιακό νόμο για τον έλεγχο των εκπομπών [1]. Το άρθρο 7 του Ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία του περιβάλλοντος από τις επιβλαβείς εκπομπές (BImSchG) εξουσιοδοτεί τη γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση να λάβει νομικά μέτρα για να εξασφαλίσει ότι οι επιχειρησιακές δραστηριότητες και το καθεστώς της ανεξάρτητης παρακολούθησης των εγκαταστάσεων των οποίων η λειτουργία απαιτεί κυβερνητική άδεια πληρούν τα ειδικά πρότυπα.

Επί του παρόντος, ισχύουν και οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις για την παρακολούθηση των επιβλαβών εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων για:

Τις εγκαταστάσεις αποτέφρωσης των μεγάλων όγκων αποβλήτων 2001/80 / ΕΚ [16]

Την καύση των οικιακών απορριμμάτων 2000/76 / ΕΚ [17]

Ορισμένες δραστηριότητες και εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν οργανικούς διαλύτες 1999/13 / ΕΚ

Οι ευρωπαϊκές νομικές πράξεις θα πρέπει να γίνουν ένα λειτουργικό τμήμα του εθνικού δικαίου εντός συγκεκριμένων χρονικών ορίων. Η εθνική νομοθεσία περιλαμβάνει μερικώς κάποιες από τις απαιτήσεις της ΕΕ. Για τις άλλες περιπτώσεις απαιτούνται τροποποιήσεις ορισμένων νόμων και η έκριση νέων νόμων (π.χ. η Τροπολογία 17 του Ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία του περιβάλλοντος από τις επιβλαβείς εκπομπές της 14^ης Αυγούστου 2003).

Αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια Το εργαλείο για την κεντρική παρακολούθηση της ρύπανσης του εδάφους που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια αποτελεί ένα εθνικό δίκτυο σταθμών για τη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση της κατάστασης των εδαφών. Οι σταθμοί ορίζονται από τις επαρχίες και θα πρέπει να παρέχει ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα για το τοπίο, το έδαφος, τις μεθόδους χρήσης της γης και τη σύνθεση των ρυπογόνων ουσιών, και τον βαθμός της μόλυνσης. Σε αυτά τα σημεία η ποιότητα του εδάφους αποδεικνύεται μέσα από πλήρη και λεπτομερή ανάλυση της χημικής σύνθεσης των εδαφών, των φυσικών χαρακτηριστικών τους και των βιολογικών δεικτών. Οι πληροφορίες σχετικά με το κλίμα και τις επιπτώσεις του, τις ουσίες εισόδου και εξόδου και τα δεδομένα σχετικά με τις αλλαγές στη βιοκοινότητα των σχετικών σημείων μετρώνται συνεχώς, προκειμένου να γίνει ανάλυση και αξιολόγηση των ουσιών στο έδαφος και στον κύκλο εισροών-εκροών. Τα δεδομένα αυτά χρησιμοποιούνται για να αξιολογήσουν την τρέχουσα ποιότητα του εδάφους, καθώς και δείκτες που μπορούν να προβλέψουν τις μελλοντικές αλλαγές.

Διαφορετικές μέθοδοι μέτρησης που χρησιμοποιούνται για το ίδιο αντικείμενο δεν είναι πάντα συγκρίσιμα αποτελέσματα. Αυτό είναι το αντικείμενο μέτρησης καθορίζεται τελικά από την επιλογή της μεθόδου μέτρησης. Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό για την τυποποίηση των μεθόδων μέτρησης και ανάλυσης, έτσι ώστε τα αποτελέσματα είναι συγκρίσιμα όταν χρησιμοποιούνται διαφορετικές μέθοδοι σε διαφορετικές θέσεις. Πριν από τη δημοσίευση τους οι κανονισμοι - που είναι σχετικοί με το έργο του Γερμανικού Ινστιτούτου Τυποποίησης (DIN) και του Συνδέσμου Γερμανών Μηχανικών (VDI) - έχουν υποστεί πολλές αυστηρές δοκιμές, ενώ οι διαδικασιών περιλαμβάνουν τον προσδιορισμό της χαρακτηριστικής στατιστικής αξίας και τών πιθανών θέσεων (σημείων) όπου θα χρησιμοποιηθούν οι διαδικασίες αυτές, καθώς και τους πιθανούς περιορισμούς τους. Ως εκ τούτου, οι τυποποιημένες μεθόδους μέτρησης είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για τον προσδιορισμό των εκπομπών.

1.6.2 Νομικές πτυχές των πρακτικών για τον έλεγχο της ρύπανσης

Με βάση την μεταρρύθμιση του ομοσπονδιακού συστήματος, το 2006 η γερμανική κυβέρνηση υπέβαλε ένα σχέδιο για τη σύνταξη ενός ολοκληρωμένου νόμου για το περιβάλλον - ένας στόχος που έχει τεθεί στην πολιτική ατζέντα, ακόμη πριν από τρεις δεκαετίες. Η αναδιοργάνωση της νομοθετικής εξουσίας στην πραγματικότητα επιτρέπει να καταστεί εκτελεστή σε εθνικό επίπεδο, μια «ολοκληρωμένη κωδικοποίηση» για όλα τα σημαντικά θέματα που καλύπτονται από το νόμο για το περιβάλλον. Η Ομοσπονδιακή κυβέρνηση διατηρεί την εξουσία του να προετοιμάζει και να ψηφίζει τη νομοθεσία-πλαίσιο για σημαντικά θέματα στον τομέα του περιβάλλοντος, με τον τρόπο αυτό γινεται αντικείμενο της λεγόμενης «Παράλληλης νομοθεσίας».

Ο σκοπός της μεταρρύθμισης του ομοσπονδιακού συστήματος είναι να βελτιώσει και να στηρίξει την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στη Γερμανία. Σε τελική ανάλυση, μένει να δούμε αν η αναδιοργάνωση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των ομόσπονδων κρατιδίων θα οδηγήσει σε μια πιο αποτελεσματική και ταχύτερη εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση σκιαγραφεί την κατεύθυνση για τη δημιουργία μιας ενιαίας νομοθεσίας για το περιβάλλον με τις ακόλουθες ενότητες:

• Γενικοί στόχοι και αρχές της νομοθεσίας για το περιβάλλον
• Διατομεακά ζητήματα που επηρεάζουν το περιβάλλον
• Η νομοθεσία για το περιβάλλον, που ρυθμίζει τα προβλήματα με επιμέρους σχέδια (διαδικασία για την ολοκληρωμένη αδειοδότηση σχεδίων, μέτρα παρέμβασης και παρακολούθησης, διαδικασίες για τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις για την προστασία του περιβάλλοντος σε επιχειρήσεις, λειτουργικά συστήματα διαχείρισης των δραστηριοτήτων σύμφωνα με την προτεραιότητα προστασίας του περιβάλλοντος)
• Διαχείριση των υδατικών πόρων
• Προστασία της φύσης

Αν και ο Νόμος για το περιβάλλον είναι διατομεακά προσανατολισμένος και οι διατάξεις του αφορούν τις δραστηριότητες εντός και μεταξύ των διαφόρων τομέων, ισχύουν και πολλοί κανονισμοί στον τομέα του περιβάλλοντος, που είναι ειδικοί για τους διάφορους τομείς. Για παράδειγμα, μπορούν να αναφερθούν οι ισχύοντες κανονισμοί για τον έλεγχο της ρύπανσης του εδάφους ανάλογα με την ποιότητα του αντίστοιχου εδάφους. Βασικό πρόβλημα κατά την εκτίμηση της ποιότητας του εδάφους είναι ότι τα δεδομένα συλλέγονται σε διαφορετικά διοικητικά επίπεδα. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά θα πρέπει να γίνουν συμβατά, να επεξεργαστούν και να υποβληθούν στα αντίστοιχα συστήματα πληροφοριών, προκειμένου να αναλυθούν. Η προστασία του εδάφους είναι μια σύνθετη διαδικασία και αποτελεί το αντικείμενο των διεπιστημονικών δραστηριοτήτων, και γι’αυτό οι εθνικοί νόμοι σχετικά με την προστασία του εδάφους πρέπει να ευθυγραμμιστούν καλύτερα και να εναρμονιστούν με άλλους σχετικούς τομείς της νομοθεσίας για να επιτευχθεί αξιοσημείωτη πρόοδος με την ενσωμάτωση πτυχών των διαδικασιών για την προστασία του εδάφους σε άλλους τομείς της νομοθεσίας.

Οι τομείς προηγούμενων στην τομεακή νομοθεσία περιλαμβάνουν:

Ορισμένες διατάξεις του Νόμου περί του κλειστού κύκλου των ουσιών και της διαχείρισης των αποβλήτων (Kreislaufwirtschafts und Abfallgesetz)

Οι διατάξεις σχετικά με τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων

Ο Νόμος περί της χρήσης λιπασμάτων και της προστασίας των φυτικών ειδών

Ο Νόμος για την Γενετική Μηχανική (Gentechnikgesetz)

Ο Ομοσπονδιακός νόμος περί των δασών (Bundeswaldgesetz) και ο Νόμος περί των δασών των ομοσπονδιακών κρατιδίων

Ο Νόμος περί της ενοποίησης των γεωργικών εκτάσεων

Διατάξεις για την κατασκευή, μετασκευή, συντήρηση και λειτουργία των δρομολογίων μεταφοράς και οι κανονισμοί που διέπουν τη διακίνηση και τη μεταφορά

Ο Νόμος περί του σχεδιασμού της κατασκευής και άλλοι οικοδομικοί κανονισμοι

Η Ομοσπονδιακή νομοθεσία περί του τομέα των ορυχείων

Ο Ομοσπονδιακός νόμος για τη ρύπανση

To Ομοσπονδιακό Διάταγμα για την προστασία και τη διαχείριση των μολυσμένων χώρων (Bundes-Bodenschutz- und Altlastverordnung - BBodSchV) αποτελεί τη βασική νομο-θετική πράξη για την εφαρμογή της νομοθεσίας για την προστασία του εδάφους στη Γερμανία. Το Ομοσπονδιακό Διάταγμα για την προστασία του εδάφους και τη διαχείριση των μολυσμένων χώρων προβλέπει αρκετές αρμοδιότητες που ανατίθενται βάσει του ομοσπονδιακού νόμου για την προστασία του εδάφους, και ορίζει:

• Τις προϋποθέσεις για την έρευνα και την αξιολόγηση των ύποπτων χώρων και μολυσμένων χώρων και της υποβάθμισης του εδάφους, καθώς και τις απαιτήσεις για τη δειγματοληψία, την ανάλυση και την αξιολόγηση της ποιότητας.
• Τις απαιτήσεις για την πρόληψη κινδύνων μέσω απολύμανσης, την αποθήκευση, την προστασία και την επιβολή περιοριστικών μέτρων, καθώς και τις πρόσθετες απαιτήσεις για τις μελέτες για την εγυγείανση και την σχεδίαση της αποκατάστασης ορισμένων περιοχών.
• Τις απαιτήσεις για την πρόληψη της υποβάθμισης του εδάφους.
• Τις τιμές κατωφλίου, τις τιμές που απαιτούν την ανάληψη δράσεων, τις αξίες διασφάλισης και τα επιτρεπόμενα φορτία των ουσιών που προκαλούν ρύπανση.

Πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να μην φτάσουμε σε κρίση με την αποτελεσ-ματικότητα του νόμου, την προσορινή αναστολή της δράσης του ή ακόμα και σε αποδυνάμωση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου. Θα πρέπει να υπάρχει εκ του νόμου εγγύηση των βασικών προϋποθέσεων για την αποτελεσματική προστασία της φύσης, μεταξύ των οποίων:

• Κανονισμός για την παρέμβαση, συμπεριλαμβανομένου του καθεστώτος για αλλαγές στη χρήση γης, η οποία επηρεάζει τις επιβλαβείς εκπομπές, δίνοντας προτεραιότητα στην αποζημείωση σε πραγματικούς όρους και όχι στη χρηματική αποζημίωση.
• Σχεδιασμός τοπίου μέσω ττου καθεστώτος των υποχρεωτικών διαδικασιών για τον προγραμματισμό των διοικητικών αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα.
• Ανάπτυξη και περαιτέρω επέκταση του συστήματος των προστατευόμενων περιοχών.
• Βελτίωση της σχέσης μεταξύ της προστασίας της φύσης, του εδάφους και των υδάτων, ενώ ταυτόχρονα προβλέπονται πολυλειτουργικά μέτρα με σκοπό τον συντονισμό της χρήσης των εργαλείων που προβλέπονται σύμφωνα με την τομεακή νομοθεσία.
• Ανάπτυξη κανονισμών για καλές πρακτικές με σκοπό τη μείωση των περιβαλλοντικών ζημιών που προκαλούνται από τη γεωργική δραστηριότητα, η οποίες μπορούν να επηρεάσει σοβαρά την κλιματική αλλαγή.
• Παρακολούθηση της κατάστασης του περιβάλλοντος με τη δημιουργία μιας ενημερωμένης βάσης δεδομένων η οποία θα παρέχει πληροφορίες για την κατάσταση της οικολογικής ισορροπίας και της βιοποικιλότητας, καθώς και για την αποτελεσματικότητα των νομοθετικών μέτρων και των διαδικασιών που προβλέπονται σε αυτά.

1.6.3 Διεθνείς συμφωνίες

Ένα σημαντικό μέρος της κυβερνητικής πολιτικής της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας είναι οι δραστηριότητες για τη δημιουργία ενός πλαισίου για την παγκόσμια περιβαλλοντική προστασία και τη διατήρηση των φυσικών πόρων. Οι Γερμανοί εμπειρογνώμονες συνεργάζονται ενεργά με συναδέλφους και ιδρύματα από άλλες χώρες στην ανάπτυξη διεθνών συμφωνιών. Για παράδειγμα, μια τέτοια συνεργασία συμβάλλει ουσιαστικά στη σύνταξη της Διακήρυξης για τις Αρχές για την προστασία των δασών, της Σύμβασης του Κιότο, τη Σύμβαση Πλαίσιο για τις κλιματικές αλλαγές, τη Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα, και πολλές άλλες διεθνείς συμφωνίες. Στα παλίσια της συμβολής της στην προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η Γερμανία φιλοξένησε το Διεθνές Συνέδριο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που πραγματοποιήθηκε το 2004 στη Βόννη, στο οποίο έγκρίθηκε και Διεθνές Πρόγραμμα Δράσης.

Οι συμφωνίες αυτές έχουν ένα κοινό στόχο: την προστασία του περιβάλλοντος και τα μέτρα για την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων. Μια σημαντική πτυχή του προβλήματος είναι ότι η κατανάλωση των πόρων πρέπει πραγματικά να να περιοριστεί, αλλά αυτό πρέπει να γίνει σε παγκόσμιο επίπεδο και ιδιαίτερα στις βιομηχανικές χώρες. Ταυτόχρονα, αυτά τα περιοριστικά μέτρα δεν πρέπει να αποτελέσουν εμπόδιο για την ανάπτυξη των φτωχότερων χωρών. Η Γερμανία συνεργάζονται ενεργά με άλλες βιομηχανικές χώρες και με αναπτυσσόμενες χώρες στις προσπάθειες για την εφαρμογή των μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων.