1.2.2 Kirleten Öder İlkesi (Toplum Öder İlkesine Karşı)

‘’Kirleten öder ilkesi, çevresel bir etkiye yol açan bir kişi, çevreyi korumak için prensip olarak bundan–maddi ve finansal olarak-sorumlu tutulur ve bu kişinin, böyle bir etkiyi önlemesi, düzeltmesi ya da telafi etmesi gerekir” (Knopp 2008: 7). Ancak, sorumlu tarafların genellikle sorumlu tutulamadığı süregelen kirlilik durumlarında bir problem ortaya çıkarsa-eğer başka herhangi bir taraf da sorumlu tutulmazsa, toplumun geneli maliyeti karşılamalıdır. Bu gibi durumlarda, kirleten öder ilkesi, toplum öder ilkesi ile yer değiştirir.

Çevre hukukunda, kirleten öder ilkesi, çevreyi kirleten kişinin, doğal çevreye verilen zararı ödemekle sorumlu tutulmasını sağlamak için yasalaştırılmıştır. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (EİKÖ) ve Avrupa Topluluğu (AT) ülkelerinin çoğundan aldığı güçlü destek nedeniyle genel örf ve adet kuralı olarak kabul edilir. Bu, uluslararası çevre hukukunda, Çevre ve Kalkınma üzerine Rio Bildirisinin 16’ncı ilkesinde bahsedilmektedir (1992).

Kirleten öder ilkesi, sera gazı emisyonlarının azaltılması için alınan politik önlemler gibi çevresel politikanın ve etkilerinin önemli bir unsurudur. Genellikle bu ilke, “genişletilmiş kirleten sorumluluğu” (GKS) olarak uygulanacaktır. Bu kavram, ilk olarak muhtemelen 1975 yılında İsveç hükümeti tarafından oluşturulmuştur. Örneğin, GKS, hükümetten ve vergi mükelleflerinden atıklarla başa çıkma sorumluluğunu alıp atığın gerçek üreticilerine vermede yardımcı olabilir. EİKÖ, GKS’yi ürünlerin üreticilerinin ve ihracatçılarının, ürünlerin materyal seçimine özgü yukarı etkileri, üreticilerin üretim sürecinin kendisinden kaynaklanan etkiler ve ürünlerin kullanımı ve imhasından kaynaklanan aşağı etkileri kapsayan ürünlerinin ürün yaşam döngüsü boyunca çevre üzerine olan etkilerinden ciddi derecede sorumlu tutuldukları bir kavram olarak tanımlamaktadır. Üreticiler, yaşam döngüsü çevresel etkileri en aza indirmek için ürünlerini tasarlarken ve tasarımla ortadan kaldırılamayan çevresel etkilerin yasal, fiziksel ya da sosyo-ekonomik sorumluluğunu üstlenirken sorumluluklarını kabul etmektedirler.