2.3 Προστασία των διαφόρων τύπων του περιβάλλοντος στο διεθνές δίκαιο

2.3.1 Τα υδατορεύματα και οι λίμνες στο διεθνές δίκαιο στον τομέα του περιβάλλοντος

ΈΗ Σύμβαση για την προστασία και τη χρήση των διασυνοριακών υδατορευμάτων και των διεθνών λιμνών που έχει ήδη αναφερθεί αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη ανάπτυξη του διεθνούς δικαίου στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος μέσω της εφαρμογής των κατευθυντήριων αρχών για την πρόληψη, την ευθύνη του παράγοντα (του ρυπαίνοντα) και τη δικαιοσύνη και την προστασία των δικαιωμάτων των μελλοντικών γενιών (άρθ. 2, παρ. 5), την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (Αρθ. 3) και τη δεσμευτική υποχρέωση για ευρύτερη συνεργασία (άρθρο 9 και τα επ.). Η Σύμβαση για το δικαίωμα χρήσης των διεθνών υδατορευμάτων για σκοπούς άλλους από την πλοήγηση, που εγκρίθηκε το 1997, βασίζεται στις αρχές της ισόρροπης («δίκαιης») συνετής χρήσης και διανομής, η οποία προϋποθέτει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών, και πιο λεπτομερείς διατάξεις που διέπουν τις υποχρεώσεις συνεργασίας μεταξύ των κρατών, μαί με την αρχή που έχουν ήδη διατυπωθεί σε σχέση με την υπόθεση Trail Smelter Case για την αποφυγή πιο σοβαρών βλαβών. Σε αντίθεση με τις διατάξεις της Σύμβασης για την προστασία και χρήση των διασυνοριακών υδατορευμάτων και των διεθνών λιμνών, η αρχή της πρόληψης έχει ισχύ μόνο ως προς την εισαγωγή ξένων βιολογικών ειδών. Τα κράτη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την πρόληψη της εισαγωγής ξένων ή νέων ειδών στις διεθνείς υδάτινες οδούς, καθώς η παρέμβαση αυτή μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις για το οικοσύστημα (Άρθ. 22).

Ωστόσο, και οι δύο συμβάσεις αφορούν στην αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης η οποία ουσιαστικά σημαίνει χρήση στο πλαίσιο των δυνατοτήτων για την αποκατάσταση των ζημιών.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), που εγκρίθηκε το 1982, επιβεβαιώνει την απαγόρευση της προκλησης ζημιών και στηρίζει (άρθ. 194, παρ. Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) τις αρχές της συνεργασίας και της ιεράρχησης των αναπτυσσόμενων χωρών ( Αρθ. 192 επ.). Επιπλέον, περιέχει γενικές διατάξεις που υποβοηθούν την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από τη στεριά και από τη θάλασσα, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των έμβιων θαλάσσιων ειδών (άρθρο. 204 επ.). Πιο συγκεκριμένες διατάξεις έχουν διατυπωθεί στη σύμβαση του Λονδίνου για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από την εκ ρποθέσεως απόρριψη αποβλήτων και άλλων υλικών (1972). Η σύμβαση αναθεωρήθηκε πλήρως και στη συνέχεια εμφανίστηκε η Διεθνής Σύμβαση για την πρόληψη της ρύπανσης από τα πλοία (MARPOL), η οποία υπεγράφη το 1973 και τροποποιήθηκε με το πρωτόκολλο του 1978. Ο λόγος μπορεί να αναζητηθεί στην αρχή της κρατικής σημαίας, σύμφωνα με την οποία οι παραβιάσεις των διατάξεων της Διεθνούς σύμβασης για την πρόληψη της ρύπανσης από τα πλοία (MARPOL), τιμωρούνται σύμφωνα με το δίκαιο της χώρας, τη σημαία της οποίας φέρει το εν λόγω πλοίο, ή η οποία χρησιμοποιεί το πλοίο, ανεξάρτητα από το πότε διαπράχθηκε η παράβαση (άρθρο. 3 και 4 της Διεθνούς Σύμβασης για την Πρόληψη της Ρύπανσης από Πλοία (MARPOL). Σύμφωνα με τους όρους της Σύμβασης του Λονδίνου για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από την εκ προθέσεως απόρριψη αποβλήτων και άλλων υλικών, έχει μεγάλη σημασία σε ποια χώρα είναι νηολογημένο το σκάφος ή ποια σημαία φέρει το πλοίο, σε ποιο κράτος προτίθεται να απορρίψει τα απόβλητα, και τέλως, στο πλαίσιο ποιας δικαιοδοσίας διεξάγει την αντίστοιχη δραστηριότητα (αρθρο VII της Συμφωνίας του Λονδίνου). Όσον αφορά τις πετρελαιοκηλίδες, για παράδειγμα, θα πρέπει να συμβουλευτούν με τη Διεθνή Σύμβαση για την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και τη συνεργασία στην Ρύπανσης από Πετρέλαιο της 30 Νοεμβρίου 1990 (ILM, τόμ. 30, 1991, 733) που δεν έχει τεθεί σε ισχύ ακόμα, και με τη Διεθνή Σύμβαση για την αστική ευθύνη για ζημία από ρύπανση με πετρέλαιο του 1992.

2.3.3 Προστασία της ατμόσφαιρας και του διαστήματος

Η Σύμβαση για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλες αποστάσεις, η οποία υπεγράφη το 1979, επιβάλλει μέτριες υποχρεώσεις στα κράτη. Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος υποχρεώνει τα κράτη να μειώσουν σταδιακά τη χρήση χλωροφθορανθράκων (CFC) και να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο για τη χρήση των αλόνων (αλογονωμένων υδρογονανθράκων). Η Εκτελεστική Επιτροπή, η οποία συστάθηκε βάσει αυτού του πρωτοκόλλου παρακολουθεί τη συμμόρ-φωση με τις υποχρεώσεις αυτές. Τα προβλήματα, τα οποία υπόκεινται στη Σύμβαση – Πλαίσιο για το κλίμα δεν υπόκεινται στο Πρωτόκολλο σχετικά με τα αέρια του θερμοκηπίου του Μόντρεαλ, και η ίδια η Σύμβαση έχει ως στόχο τη σταθεροποίηση των συγκεντρώσεων των αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα ως ένα επίπεδο στο οποίο θα μειωθούν οι επιπτώσεις της επικίνδυνης ανθρωπογενούς παρέμβασης στο κλίμα (άρθ. 2). Αναμένεται ότι οι ανεπτυγμένες χώρες και οι υπόλοιπες χώρες που αναφέρονται στο Παράρτημα Ι, ανάμεσα στα οποία είναι οι χώρες της Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης, θα μειώσουν τις εκπομπές τους, έτσι ώστε το συνολικό επίπεδο μετά τον υπολογισμό και της καθυστέρησης των αναπτυσσόμενων χωρών να μπορεί να επιστραφεί στο επίπεδο του 1990.

Η Σύμβαση - Πλαίσιο έχει επικυρωθεί στο συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα από όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου. Οι ενστάσεις κατά κανόνα απαγορεύονται (άρθρο 24). Αυτό αντιστοιχεί με τη φύση της Σύμβασης, ως μέρος ενός νέου δημοσίου νόμου, που αφορά το κοινό συμφέρον και τα κοινά προβλήματα της ανθρωπότητας (που αποτελούν τη λεγόμενη «κοινή ανησυχία της ανθρωπότητας»). Το Πρωτόκολλο του Κιότο, μέρος της Σύμβασης - Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) του 1997 ορίζει τις υποχρεώσεις για τη μείωση των εκπομπών των βιομηχανικών χωρών, αναφέροντας την υποχρέωση των κυβερνήσεων να χορηγούν άδειες για τις εκπομπές υπο τη μορφή ποσοστού των εκπομπών του 1990. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της έχουν ήδη επικυρώσει το Πρωτόκολλο, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες το έχουν υπογράψει αλλά αρνούνται να το επικυρώσουν, γιατι φοβούνται τις συνέπειες για την εθνική οικονομία.

Το διεθνές δίκαιο στον τομέα του περιβάλλοντος υποβάλλεται σε δυναμική ανάπτυξη και υπόκειται σε μια σειρά από αρχές που είναι ειδικές για αυτόν τον τομέα.